TEMEL CEZANIN BELİRLENMESİNDE HAKİMİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN HUSUSLAR NELERDİR?

Türk Ceza Kanununun 61. maddesinin 1. fıkrasında hakimin temel cezayı belirlerken dikkat etmesi gereken hususlar öngörülmüştür. Temel cezanın belirlenmesinde dikkate alınacak kriterler aşağıdaki başlıklarla sınırlıdır. Bu kriterler haricinden yeni kriter eklenmesi ve gerekçede bunların dayanak yapılması mümkün değildir.

Cezanın Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesi

Cezanın belirlenmesi

MADDE 61. – (1) Hakim, somut olayda;

1. a) Suçun işleniş biçimini,
2. b) Suçun işlenmesinde kullanılan araçları,
3. c) Suçun işlendiği zaman ve yeri,
4. d) Suçun konusunun önem ve değerini,
5. e) Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını,
6. f) Failin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığını,
7. g) Failin güttüğü amaç ve saiki,

Göz önünde bulundurarak, işlenen suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında temel cezayı belirler.

(2) Suçun olası kastla ya da bilinçli taksirle işlenmesi nedeniyle indirim veya artırım, birinci fıkra hükmüne göre belirlenen ceza üzerinden yapılır.

(3) Birinci fıkrada belirtilen hususların suçun unsurunu oluşturduğu hallerde, bunlar temel cezanın belirlenmesinde ayrıca göz önünde bulundurulmaz.

(4) Bir suçun temel şekline nazaran daha ağır veya daha az cezayı gerektiren birden fazla nitelikli hallerin gerçekleşmesi durumunda; temel cezada önce artırma sonra indirme yapılır.

(5) Yukarıdaki fıkralara göre belirlenen ceza üzerinden sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebeplere ilişkin hükümler ile takdiri indirim nedenleri uygulanarak sonuç ceza belirlenir.

(6) Hapis cezasının süresi gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir. Bir gün, yirmidört saat; bir ay, otuz gündür. Yıl, resmi takvime göre hesap edilir. Hapis cezası için bir günün, adlî para cezası için bir Türk Lirasının artakalanı hesaba katılmaz ve bu cezalar infaz edilmez.

(7) Süreli hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı bu madde hükümlerine göre belirlenen sonuç ceza, otuz yıldan fazla olamaz.

(8) Adlî para cezası hesaplanırken, bu madde hükmüne göre cezanın belirlenmesi ve bireyselleştirilmesine yönelik artırma ve indirimler, gün üzerinden yapılır. Adlî para cezası, belirlenen sonuç gün ile kişinin bir gün karşılığı ödeyebileceği miktarın çarpılması suretiyle bulunur.

(9) Adlî para cezasının seçimlik ceza olarak öngörüldüğü suçlarda bu cezaya ilişkin gün biriminin alt sınırı, o suç tanımındaki hapis cezasının alt sınırından az; üst sınırı da, hapis cezasının üst sınırından fazla olamaz.

(10) Kanunda açıkça yazılmış olmadıkça cezalar ne artırılabilir, ne eksiltilebilir, ne de değiştirilebilir.

1- SUÇUN İŞLENİŞ BİÇİMİ

Suçun işeniş biçiminden anlamamız gereken failin davranışları, mağdur ve üçüncü kişinin suçun işlenmesindeki rolleri, suçun mağdurun yanında başkalarını da etkilemesi gibi hususlardır. Bunlar suçun unsurunu veya nitelikli halini oluşturduğu hallerde ayrıca temel cezanın belirlenmesinde göz önünde bulundurulmaz.

2- SUÇUN İŞLENMESİNDE KULLANILAN ARAÇ

Suçun işlenmesinde kullanılan araçtaki farklılıklar temel cezanın takdirinde önemlidir. Zira meyve bıçağıyla yaralamanın gerçekleşmesi ile ateşli silahla gerçekleşmesi arasında fark olması gerektiği aşikardır. Suçta kullanılan aracın, suçun unsurunu veya nitelikli halini oluşturduğu hallerde, bu durum temel cezanın belirlenmesinde ayrıca gözönünde bulundurulmayacaktır.

3- SUÇUN İŞLENDİĞİ YER VE ZAMAN

Suçun unsurunu veya daha fazla cezayı gerektiren halini oluşturmayan durumlarda hakim temel cezayı belirlerken suçun işlendiği yer ve zamanı da dikkate alarak temel cezayı belirleyecektir.

4- SUÇ KONUSUNUN ÖNEM VE DEĞERİ

Suç konusunun önem ve değeri her somut olaya göre farklılık gösterir bu hususta temel cezayı belirleyen bir faktör olarak karşımıza çıkacaktır.

5- MEYDANA GELEN ZARAR VEYA TEHLİKENİN AĞIRLIĞI

Zarar suçlarında meydana gelen zararın, tehlike suçlarında ise meydana gelen tehlikenin ağırlığı temel cezanın tayininde etken bir husustur. Alınan eşya veya sağlanan çıkarla verilen zararın miktarı ayrıca nitelikli hal olarak kanunda düzenlenmemişse suç konusunun fahiş değerde olması temel cezanın tayininde gözetilmelidir. Bu zararın maddi zarar yanında manevi zararın da dahil olduğunu kabul etmek gerekir.

6- FAİLİN KAST YA DA TAKSİRE DAYALI KUSURUNUN AĞIRLIĞI

Failin kast ya da taksire dayalı kusurunun ağırlığı, temel cezanın tayininde önem arz eder.

7- FAİLİN GÜTTÜĞÜ AMAÇ VE SAİK

Failin güttüğü amaç ve saik temel cezanın belirlenmesinde önem arz eder. Fakat takdirli suçlar açısından bu gerekçeye dayanılamayacaktır.

Hakim yukarıda saymış olduğumuz unsurlardan bir veya birkaçına dayanarak temel cezayı belirleyecek ve bu temel ceza üzerinden gerekli artırım ve indirimleri yapacaktır.