Çocuğun Üstün Yararı Ne Demektir?

Çocuğun üstün yararı ilkesi, çocuk hukukunun temelini oluşturan en önemli ve yol gösterici ilkedir. Bu ilke, çocuğa ilişkin her türlü karar ve uygulamada onun menfaatinin öncelikli olarak dikkate alınmasını ifade eder.

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’de bu ilkenin açık bir tanımı yapılmamış olsa da, 3. maddede; kamu veya özel kurumlar, mahkemeler, idari makamlar ve yasama organları tarafından çocuklarla ilgili alınan tüm kararlarda çocuğun üstün yararının esas alınması gerektiği belirtilmiştir. Aynı şekilde sözleşmenin 18. maddesinde de anne, baba ve vasilerin tüm davranışlarında öncelikle çocuğun yararını gözetmeleri gerektiği vurgulanmıştır.

Anayasa’nın 41. maddesi de sosyal devlet ilkesi kapsamında, devletin çocuğun korunması ve menfaatlerinin gözetilmesi yükümlülüğünü açıkça ortaya koymaktadır. Bu düzenlemeler, çocuğun üstün yararı ilkesinin tüm hukuki süreçlerde temel bir kriter olduğunu göstermektedir.

Bu ilke, Türk Medeni Kanunu’nda da farklı ifadelerle yer almaktadır. “Küçüğün yararı” ve “çocuğun menfaati” kavramlarıyla düzenlenen bu yaklaşım; çocuğun bakım ve eğitimi, velayetin belirlenmesi ve ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkinin düzenlenmesinde esas alınır.

Çocuğun üstün yararı değerlendirilirken bazı temel ölçütler dikkate alınır. Bunlar; çocuğun haklarının en iyi şekilde korunması, gerektiğinde çocuk lehine pozitif ayrımcılık yapılması, görüşünü ifade edebilecek durumda olan çocuğun dinlenmesi, gelecekteki gelişiminin gözetilmesi ve içinde bulunduğu sosyal koşulların dikkate alınmasıdır.

Sonuç olarak bu ilke, çocuğa ilişkin tüm kararların merkezine çocuğu koyan ve onun fiziksel, zihinsel ve duygusal gelişimini en üst düzeyde korumayı amaçlayan temel bir hukuk kuralıdır.