Boşanma Sonrasında Velayet Hakkı

Boşanma sonrasında velayetin kime verileceği Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenmiştir. Buna göre velayet, mahkeme tarafından kendisine bırakılan ebeveyne ait olur. Kanunda açıkça düzenlenmemiş olmakla birlikte, doktrindeki tartışmalar ve Yargıtay kararları doğrultusunda ortak velayetin de uygulanabileceği kabul edilmiştir.

Boşanma Sonrası Velayetin Tek Tarafa Verilmesi

Kanuna göre hâkim, boşanma sonrasında velayeti anne veya babadan birine verir ve velayet bu kişiye ait olur. Diğer ebeveyn ise velayete sahip olmamakla birlikte çocuğa karşı yükümlülüklerini sürdürür.

Hâkimin velayeti kime vereceği konusunda geniş bir takdir yetkisi vardır. Bu yetki kullanılırken esas ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Hâkim; çocuğun yaşı, gelişim durumu, eğitim ve sağlık koşulları, hangi ebeveyn yanında daha sağlıklı yetişeceği gibi unsurları değerlendirir. Çocuk belirli bir olgunluğa ulaşmışsa görüşü de dikkate alınır.

Tarafların kusur durumu ya da ekonomik güçleri, çocuğun fiziksel ve ruhsal yararıyla doğrudan bağlantılı olmadığı sürece belirleyici değildir. Aynı şekilde çocuğun uzun süredir hangi ebeveynle yaşadığı tek başına bağlayıcı olmasa da, istikrarın korunması çocuğun yararı açısından önem taşır.

Ebeveynlerin velayet konusunda anlaşmış olmaları da hâkimi bağlamaz. Hâkim, yalnızca çocuğun menfaatini esas alarak karar verir. Gerekli görürse velayeti anne veya babaya vermek yerine çocuğa vasi atanmasına da karar verebilir.

Velayet kararı verilmeden önce, çocuğun olgunluk düzeyi uygunsa görüşü alınır. Bu, doğrudan hâkim tarafından yapılabileceği gibi uzmanlar aracılığıyla da sağlanabilir.

Velayet hakkı, çocuğun yanında bulundurulmasını da kapsar. Bu nedenle velayet kendisine verilmeyen ebeveynle çocuk arasında kişisel ilişki kurulmasına hâkim karar verir.

Velayetin verildiği ebeveynin ölümü, kısıtlanması veya velayet hakkının kaldırılması halinde velayet otomatik olarak diğer ebeveyne geçmez. Hâkim, somut olayın koşullarına göre yeniden değerlendirme yapar ve gerekirse vasi atanmasına karar verir.

Boşanma sonrasında üç yüz gün içinde doğan çocuklar bakımından babalık karinesi gereği baba eski eş kabul edilir. Ancak velayet doğrudan babaya geçmez; bu konuda mahkeme kararı gerekir. Karar verilene kadar velayet kural olarak annededir.

Boşanma Sonrası Ortak Velayet

Kanun metninde boşanma sonrası velayetin tek tarafa verileceği ifade edilse de, zamanla ortak velayetin mümkün olup olmadığı tartışılmıştır. Bu tartışmalar, Yargıtay’ın 2017 tarihli kararıyla önemli ölçüde netleşmiştir.

Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve özellikle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ek protokoller doğrultusunda, eşler arasında hak ve sorumlulukların eşitliği ilkesi benimsenmiş ve ortak velayetin uygulanabilir olduğu kabul edilmiştir.

Bu gelişmeyle birlikte, boşanma sonrası ortak velayet hukuken mümkün hale gelmiştir. Ancak bu durum, her olayda ortak velayetin uygulanacağı anlamına gelmez. Hâkim, her somut olayda çocuğun yararını esas alarak değerlendirme yapar.

Eğer ortak velayet çocuğun menfaatine uygun görülmezse, velayet ebeveynlerden birine verilir. Hâkim, ortak velayeti uygun bulmadığı durumlarda gerekçesini açıkça belirtmek zorundadır.

Sonuç olarak, boşanma sonrasında velayet düzenlemesinde temel ölçüt her zaman çocuğun üstün yararıdır; velayetin tek ebeveyne ya da her iki ebeveyne verilmesi bu ilkeye göre belirlenir.