BELLİ HAKLARI KULLANMAKTAN YOKSUN BIRAKILMA NE DEMEKTİR?
TÜRK CEZA KANUNU
Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma
Madde 53- (1) Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;
a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunan kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten,
b) Seçme ve seçilme ehliyetinden (…),
c) Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan,
d) Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan,
e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten,
yoksun bırakılır.
(2) Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz.
(3) Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya da koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri açısından yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya da koşullu salıverilen hükümlü hakkında birinci fıkranın (e) bendinde söz konusu edilen hak yoksunluğunun uygulanmamasına karar verilebilir.
(4) Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz.
(5) Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına mahkûmiyet halinde, ayrıca, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla sadece adlî para cezasına mahkûmiyet halinde, hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Hükmün kesinleşmesiyle icraya konan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezasının tamamen infazından itibaren işlemeye başlar.
(6) Belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir. Yasaklama ve geri alma hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye başlar.
KOŞULLARI
Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak yukarıda sayılan haklarını kullanmaktan yoksun bırakılabilir. Dolayısıyla taksirle işlenen bir suçtan dolayı, olayda bilinçli taksirin şartları oluşmuş olsa bile bu tedbirler uygulanamayacaktır. Belli haklardan yoksun bırakılma tedbirlerinin uygulanıp uygulanmayacağı her suça göre ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
1- İŞLENEN SUÇ KASITLI BİR SUÇ OLMALIDIR
2- VERİLEN CEZA HAPİS CEZASI OLMALIDIR
3- FAİLİN CEZASI KISA SÜRELİ HAPİS CEZASI İSE BU CEZA ERTELENMEMİŞ OLMALIDIR
4- FAİL SUÇ TARİHİNDE 18 YAŞINI DOLDURMUŞ OLMALIDIR
UYGULANACAK YASAKLILIKLAR
1- Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunan kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten yoksunluk
2- Seçme ve seçilme ehliyetinden yoksunluk
3- Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan yoksunluk
4- Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan yoksunluk
5- Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten yoksunluk
HAK YOKSUNLUĞU TEDBİRİNİN SÜRESİ
Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz.
KISA SÜRELİ OLMAYAN HAPİS CEZASI ERTELENEN HÜKÜMLÜNÜN, DENETİM SÜRESİ İÇERİSİNDE KASITLI BİR SUÇ İŞLEMESİ HALİNDE NE OLUR?
Kısa süreli hapis cezasına mahkum olup da bu cezası ertelenen fail hakkında belli hakları kullanmaktan yoksun bırakma tedbirleri uygulanmaz. Kısa süreli olmayan ama 2 yılı geçmeyen hapis cezası ertelenen fail hakkında, bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere, bir denetim süresi belirlenir. Hükümlü denetim süresi içerisinde kasıtlı bir suç işlerse veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, infaz hakiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar ederse; ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine infaz hakimliğince karar verilir. Bu durumda hüküm hakkında hak yoksunlukları uygulanabilecektir.
SEÇENEK YAPTIRIMIN GEREKLERİNİ YERİNE GETİRMEMESİ HALİNDE NE OLUR?
Kısa süreli hapis cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre TCK 50/1’de öngörülmüş seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Seçenek yaptırımın gereğini yerine getirmeyen fail hakkında mahkemece verilen kısa süreli hapis cezasının infaz hakimliğince tamamen veya kısmen infazına karar verilir. Bu sebeple de TCK madde 53’te yer alan hak yoksunlukları uygulanacaktır. Fakat adli para cezasında durum farklıdır. Kısa süreli hapis cezasından çevrili adli para cezasının ödenmemesi halinde tekrar hapse çevrilmesi durumunda bu hapis cezası için hak yoksunluğu uygulanmayacaktır.
TCK 53/1 HÜKMÜNDEKİ YETKİLERİN KÖTÜYE KULLANILMASI SURETİYLE İŞLENEN SUÇLARDAN DOLAYI VERİLEN HAK YOKSUNLUKLARI
İlgili hükümde ” Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına mahkûmiyet halinde, ayrıca, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla sadece adlî para cezasına mahkûmiyet halinde, hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Hükmün kesinleşmesiyle icraya konan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezasının tamamen infazından itibaren işlemeye başlar.” denilmektedir. Bu hükümde belli bir hak ve yetkinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen kasıtlı suçlar sebebiyle mahkumiyet halinde mahkum olunan cezanın infazından sonra da etkili olmak üzere bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına ayrıca hükmedilmesi öngörülmüştür.
TAKSİRLE İŞLENEN SUÇLARDA HAK YOKSUNLUKLARI
TCK madde 53/1 ve 53/5 hükmündeki kurallara bağlanan hak yoksunluklarının uygulanabilmesi için işlenen suçun kasıtlı bir suç olması gerekir. Ancak TCK madde 53/6’da yer alan ”Belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir. Yasaklama ve geri alma hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye başlar.” hükmünde taksir aranmış ve kasıtlı suçlarda uygulanmasına izin verilmemiştir. Bununla birlikte cezanın adli para cezası ya da hapis cezası olması da, seçenek yaptırıma dönüştürülmesi de önemli değildir. Bu durumda uygulanabilecek hak yoksunlukları;
1- Sürücü Belgesinin Geri Alınması
Trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olarak işlenen taksirli suçtan mahkumiyet halinde, sürücü belgesinin geri alınmasına da karar verilebilir. Sürücü belgesinin geri alınma süresi, üç aydan az olamayacak; üç yıldan da fazla olamayacaktır.
Failin birden fazla sürücü belgesi varsa, suça konu olan sürücü belgesi geri alınmalı, diğerleriyle ilgili karar verilmemelidir.
2- MESLEK VE SANATIN İCRASININ YASAKLANMASI
Belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir. Yasaklama ve geri alma hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye başlar.
HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI HALİNDE HAK YOKSUNLUKLARININ DURUMU
Verilen hapis cezasına ilişkin hükmün açıklanması geri bırakılmışsa, TCK madde 53/1’deki hak yoksunlukları uygulanmayacaktır.
Yorum gönder