TBK MADDE 71- Önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğu takdirde, bu zarardan işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur.
Bir işletmenin, mahiyeti veya faaliyette kullanılan malzeme, araçlar ya da güçler göz
önünde tutulduğunda, bu işlerde uzman bir kişiden beklenen tüm özenin gösterilmesi
durumunda bile sıkça veya ağır zararlar doğurmaya elverişli olduğu sonucuna varılırsa, bunun
önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletme olduğu kabul edilir. Özellikle, herhangi bir kanunda benzeri tehlikeler arzeden işletmeler için özel bir tehlike sorumluluğu öngörülmüşse, bu işletme de önemli ölçüde tehlike arzeden işletme sayılır.
Belirli bir tehlike hâli için öngörülen özel sorumluluk hükümleri saklıdır.
Önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletmenin bu tür faaliyetine hukuk düzenince izin
verilmiş olsa bile, zarar görenler, bu işletmenin faaliyetinin sebep olduğu zararlarının uygun bir bedelle denkleştirilmesini isteyebilirler.
TEHLİKE SORUMLULUĞUNUN KOŞULLARI
a) Bir İşletme Faaliyetinin Varlığı Gereklidir.
İşletme; bir girişimci tarafından ekonomik çıkar sağlamak amacıyla emek ve sermayesinin bağımsız şekilde bir araya getirilmesidir. TTK’nında ticari işletme özel olarak tanımlanmış sadece hangi müesseseleri ticari işletme sayılacağının gösterilmiş.
TST MADDE 14/11 Bir gelir sağlamayı hedef tutmayan veya devamlı olmayan faaliyetlerle Türk Ticaret Kanununun 17 nci maddesinde tarif edilen esnaf faaliyeti sınırlarını aşmayan faaliyetler ticari işletme sayılamaz.
hükmünün yer almıştır.
TTK m. 11/1’e göre; ticarethane, fabrika ve ticari şekilde işletilen diğer müesseseler ticari işletme olarak sayılmıştır. Bu niteliklere sahip olan işletmeler ticari işletme olarak TBK m. 71 kapsamına girerler. Ancak TBK m. 71 hükmü sadece işletmeden söz etmiş, bunun ticari olması unsuruna yer vermemiştir. Bunun sonucu olarak TBK m. 71 hükmünün uygulanması açısından ticari olmayan işletmeler de buraya girerler.
Genellikle bu tür tehlikeyi faaliyetler yasalarımızda belirli yetkili makamların iznine bağlanmıştır. Böyle bir izin olmadan faaliyet yapılamaz. Bu tür faaliyetler canlıların yaşamı ve sağlığı, malvarlıkları için büyük zararlara neden olabileceğinden izne tabidir. Ancak yetkili makamlardan izin alınmış olmasını bir sorumsuzluk sebebi olarak öngörülmemiştir. Böyle bir izne rağmen sorumluluk söz konusu olabilecektir.
b) İşletme Faaliyeti Önemli Ölçüde Tehlikeli Olmalıdır
Tehlike sorumluluğundan söz konusu olabilmesi için işletme faaliyetlerinde iki özellik aranacaktır. Faaliyet tehlike arzetmelidir ve bu tehlike önemli ölçüde olmalıdır. Bu özellikler her somut olaya göre değerlendirilecektir.
TBK MADDE 71/2 Bir işletmenin, mahiyeti veya faaliyette kullanılan malzeme, araçlar ya da güçler göz önünde tutulduğunda, bu işlerde uzman bir kişiden beklenen tüm özenin gösterilmesi durumunda bile sıkça veya ağır zararlar doğurmaya elverişli olduğu sonucuna varılırsa, bunun önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletme olduğu kabul edilir. Özellikle, herhangi bir kanunda benzeri tehlikeler arzeden işletmeler için özel bir tehlike sorumluluğu öngörülmüşse, bu işletme de önemli ölçüde tehlike arzeden işletme sayılır.
Maddede getirilmek istenen ölçüler şunlardır;
1- Büyük özen gösterilmesine rağmen sıkça ve ağır zararlar doğurmaya elverişlilik
2- Benzer tehlikeler için özel tehlike sorumluluğunun varlığı
TEHLİKE SORUMLULUĞUNUN HUKUKİ SONUÇLARI
a) Zarardan Sorumluluk ve Denkleştirme
Maddi ve manevi zarar da dahil olmak üzere her türlü zarar bu madde kapsamındadır.
İşletme faaliyetinin izinle yapılmış olması ya da olmaması açısından ikili bir ayrım yapılmıştır. TBK m. 71/4 hükmü işletme faaliyetinin yasalar tarafından öngörülen ve yetkili makamlarca verilen usulüne uygun izinle yapılmış olmasını göz önünde tutarak, doğan zarardan sorumlulukta “denkleştirme” ilkesini kabul etmiştir. Buna göre bu tür faaliyetlere izin verilmişse işletme faaliyetin hukuka uygundur. Ancak buna rağmen zarar görenlerin zararlarının giderilmesi gerekir. Burada faaliyeti izne tabi olarak yapan işletme sorumluları ile zarara uğrayan kişiler arasında fedakarlığın denkleştirilmesi gündeme gelecektir.
İzin alınmış olunması halinde, doğan zararın uygun bir bedelle denkleştirilmesi öngörülmüşken, böyle bir izin alınmamış ise doğan zararın tamamını tazmin edilmesi gerekecektir.
b) Zarardan Müteselsil Sorumluluk
TBK MADDE 71/1 Önemli ölçüde tehlike arzeden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğu takdirde, bu zarardan işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur.
hükmünü içermektedir. Bununla ifade edilmek istenen husus, işletmenin sahibi dışında bir başka gerçek veya tüzel kişi tarafından işletilmesi halinde hem sahibi hem de onun sahibi olmayan işleten birlikte müteselsilen sorumlu olduğudur.