Bir işyerinin açılması ve faaliyetini sürdürebilmesi için yalnızca işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınması yeterli değildir. İşyerinin faaliyet konusu, bulunduğu bina, çalışan sayısı ve taşıdığı riskler dikkate alınarak mevzuatta öngörülen sağlık, güvenlik, yangın, çevre, erişilebilirlik ve yapı şartlarını da taşıması gerekir.
Bu şartların bir kısmı bütün işyerlerini ilgilendirirken, bazıları yalnızca belirli faaliyet türleri için uygulanmaktadır. Bu nedenle her işyerinden aynı belgelerin veya aynı fiziki koşulların aranacağı düşünülmemelidir.
1. İş Sağlığı ve Güvenliği Tedbirleri Alınmalıdır
İşyerinde çalışanların sağlık ve güvenliğinin korunması için, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatında öngörülen gerekli tedbirlerin alınmış olması gerekir.
İşyerinin faaliyet alanına göre alınması gereken önlemler değişebilir. Kullanılan makine ve ekipmanlar, yanıcı veya tehlikeli maddeler, çalışan sayısı ve işyerinin taşıdığı riskler bu değerlendirmede önemlidir.
Dolayısıyla işyeri sahibi, yalnızca müşterilerin güvenliğinden değil, işyerinde çalışan kişilerin sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışabilmesinden de sorumludur.
2. Kat Mülkiyetinden Kaynaklanan Şartlara Dikkat Edilmelidir
Bir apartman veya kat mülkiyetine tabi binada işyeri açılmak isteniyorsa, taşınmazın tapudaki niteliği ve binanın yönetim planı özellikle önem taşır.
Tapuda mesken olarak kayıtlı bir bağımsız bölümde sinema, tiyatro, kahvehane, gazino, pavyon, bar, kulüp veya dans salonu gibi eğlence ve toplantı yerlerinin; fırın, lokanta, pastane ve benzeri gıda işletmelerinin ya da imalathane, boyahane, basımevi, dükkân ve galeri gibi işyerlerinin açılması bakımından 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu hükümlerinin dikkate alınması gerekir.
Bu tür durumlarda kat maliklerinin oy birliğiyle vereceği karar gündeme gelebilir.
Tapuda işyeri olarak görünen bir bağımsız bölümde umuma açık istirahat ve eğlence yeri açılmak istenmesi hâlinde ise yönetim planında aksine bir düzenleme bulunup bulunmadığına bakılmalı ve gerekli durumlarda kat maliklerinin kararı alınmalıdır.
Bu nedenle işyeri kiralanmadan veya satın alınmadan önce yalnızca dükkânın fiziksel olarak uygun olup olmadığına değil, tapudaki niteliğine ve apartmanın yönetim planına da bakılması son derece önemlidir.
3. Bazı İşyerlerinde Yapı Kullanma İzin Belgesi Önem Taşır
Faaliyetleri gereği özel bir yapı düzenine ihtiyaç duyan bazı işletmeler bakımından binanın kullanımına ilişkin şartlar ayrıca önemlidir.
Sinema, tiyatro, düğün salonu, otel, hamam, sauna, ekmek fırını ile akaryakıt ve belirli gaz dolum istasyonları gibi işletmelerde mevzuatta öngörülen şekilde yapı kullanma izin belgesinin bulunması gerekebilir.
Bunun temel nedeni, yapılmak istenen faaliyetin binanın kullanım amacı ve teknik özellikleriyle uyumlu olmasının sağlanmasıdır.
4. Umuma Açık İstirahat ve Eğlence Yerlerinde Kolluk Görüşü Gerekebilir
Bar, kahvehane, kıraathane, gece kulübü ve benzeri umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin ruhsatlandırılmasında genel güvenlik ve asayiş şartları da değerlendirilir.
Bu nedenle ilgili mevzuatın öngördüğü durumlarda ruhsat verilmeden önce yetkili kolluk kuvvetinin görüşü alınır.
Buradaki amaç, işyerinin faaliyetinin genel güvenlik ve kamu düzeni bakımından değerlendirilmesidir.
5. Tehlikeli Maddelerin Bulunduğu Yerlere Karşı Mesafe Şartlarına Uyulmalıdır
Umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin; patlayıcı, parlayıcı veya yanıcı maddelerin üretildiği, kullanıldığı, satıldığı ya da depolandığı işletmeler ile gaz dolum tesislerine karşı mevzuatta öngörülen güvenli mesafede bulunması gerekir.
Özellikle yüksek risk taşıyan faaliyetlerin bulunduğu bölgelerde işyeri açılacaksa yer seçimi yapılırken bu durum önceden araştırılmalıdır.
6. Patlayıcı Madde Kullanılan İşyerlerinde Özel Güvenlik Tedbirleri Alınmalıdır
Madencilik gibi faaliyet sırasında patlayıcı maddelerin kullanıldığı işletmeler bakımından genel iş güvenliği önlemleri yeterli olmayabilir.
Bu tür faaliyetlerde patlayıcı maddelerin kullanılması, taşınması, saklanması ve depolanması ile çalışanların patlayıcı ortamların oluşturduğu tehlikelerden korunmasına ilişkin özel mevzuatta öngörülen güvenlik tedbirlerinin de alınması gerekir.
Faaliyetin taşıdığı risk arttıkça işyerinden beklenen güvenlik önlemleri de buna göre ağırlaşmaktadır.
7. Karayolu Kenarındaki İşyerlerinde Trafik Güvenliği Sağlanmalıdır
Karayolu kenarında açılacak işyerlerinde, işyerine giriş ve çıkışların karayolu trafik güvenliğini tehlikeye düşürmemesi gerekir.
Özellikle yoğun araç giriş-çıkışı bulunan işletmelerde bağlantı yolları, giriş ve çıkış noktaları ile trafik güvenliği açısından ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınmalıdır.
8. Hangi İşyerlerinde İtfaiye Raporu Gerekir?
Yangın güvenliği, ruhsatlandırma bakımından en önemli konulardan biridir.
Özellikle;
umuma açık istirahat ve eğlence yerleri, patlayıcı, parlayıcı veya yanıcı maddelerin üretildiği, satıldığı ya da depolandığı işletmeler, belirli sayının üzerinde çalışanı bulunan işyerleri ve birden fazla işletmenin bir arada bulunduğu bazı iş hanı, çarşı ve benzeri yapılar bakımından yangına karşı gerekli önlemlerin alındığını gösteren itfaiye raporu aranabilir.
İtfaiye raporu zorunluluğu bulunmayan diğer işyerlerinde de yangına karşı gerekli tedbirlerin alınması gerekir.
Dolayısıyla “itfaiye raporu gerekmiyor” olması, işyerinin yangın güvenliği tedbirlerinden muaf olduğu anlamına gelmez.
9. Okul, Yurt ve Benzeri Yerlere İlişkin Mesafe Şartlarına Dikkat Edilmelidir
Meyhane, bar, kahvehane, kıraathane, elektronik oyun merkezi, internet salonu ve açık alkollü içki satışı yapılan bazı işletmeler bakımından okul, yurt ve mevzuatta belirtilen diğer bina ve tesislere yönelik mesafe sınırlamaları bulunabilir.
Bu nedenle bu tür bir işletme açmayı planlayan kişinin, taşınmazı kiralamadan veya satın almadan önce mesafe şartlarını mutlaka araştırması gerekir.
Bir yerin ticari faaliyet için kullanılabilir olması, yapılmak istenen her faaliyet bakımından otomatik olarak ruhsat alınabileceği anlamına gelmez.
10. Çevre ve Atıklarla İlgili Tedbirler Alınmalıdır
Sanayi, tıbbi veya radyoaktif atık meydana getiren işletmeler bakımından çevrenin korunmasına yönelik özel yükümlülükler bulunmaktadır.
Bu atıkların toplanması, taşınması, geçici olarak depolanması, işlenmesi ve bertaraf edilmesi süreçlerinde ilgili çevre mevzuatına uyulması ve gerekli izinlerin alınması gerekir.
İşyeri sahibi, faaliyet sonucunda ortaya çıkan atıkları kontrolsüz biçimde çevreye bırakamaz.
11. Engelli Bireylerin Erişimi İçin Gerekli Önlemler Alınmalıdır
İşyerlerine giriş ve çıkışlarda engelli bireylerin erişimini kolaylaştıracak gerekli düzenlemelerin yapılması gerekir.
İşyerinin özelliklerine göre erişilebilir girişler ve hareketi kolaylaştıran fiziki düzenlemeler gündeme gelebilir.
Buradaki temel amaç, işyerinin kullanımında erişilebilirliğin sağlanması ve engelli bireylerin karşılaştığı fiziki engellerin azaltılmasıdır.
12. Yabancıların İşyeri Açmasında İlgili Mevzuata Uyulmalıdır
Yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’de işyeri açması veya çalıştırması hâlinde, işyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkin şartların yanı sıra yabancılara ilişkin diğer mevzuat hükümlerine de uyulması gerekir.
Dolayısıyla işyeri ruhsatının alınması, yabancı kişinin çalışma veya faaliyet gösterme bakımından tabi olduğu diğer yükümlülükleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
13. Ekmek Fırınlarında Özel Şartlar Bulunabilir
Ekmek fırınları bakımından işyerinin yapısına ilişkin özel koşullar öngörülmüştür.
Mevzuatta belirtilen istisnalar dışında ekmek fırınlarının bu amaç için ayrılmış ayrık nizamda müstakil binalarda faaliyet göstermesi gerekebilir.
Bununla birlikte belirli büyüklükteki alışveriş merkezleri içerisinde bulunan hipermarket, süpermarket ve benzeri büyük işletmeler bünyesindeki fırınlar bakımından özel istisnalar söz konusu olabilir.
14. Yanıcı ve Parlayıcı Sıvıların Depolanmasında Ruhsata Uyulmalıdır
Yanıcı ve parlayıcı sıvıların depolandığı tesislerde, ruhsatta izin verilen depolama miktarı ve madde türü önem taşır.
İşletme, ruhsatta kayıtlı kapasitenin üzerinde veya izin verilen kategoriden farklı nitelikte sıvıları depolayamaz.
Ayrıca depolama tesislerinde gerçekleştirilecek ve ruhsatı etkileyebilecek değişikliklerin ruhsata işlenmeden faaliyete geçirilmemesi gerekir.
Bu düzenlemeler, yangın ve patlama gibi ciddi risklerin önlenmesi açısından önem taşımaktadır.
15. LPG Tüp Satış ve Dağıtım Yerlerinde Kamera Sistemi Bulunmalıdır
Sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) tüp dağıtım merkezleri ve perakende satış yerleri ile bunların tüp depolamak amacıyla kullandıkları alanlarda, işyerine giriş ve çıkışların tespit edilebilmesi için mevzuatta öngörülen kamera kayıt sisteminin kurulması gerekir.
Bu sistem aracılığıyla elde edilen görüntülerin belirlenen süre boyunca saklanması ve kayıtların yetkili makamlar dışında üçüncü kişilerle paylaşılmaması gerekir.
Ruhsat Verildikten Sonra Bu Şartlar Denetlenir mi?
Evet.
İşyeri açma ve çalışma ruhsatının alınmasıyla idari denetim sona ermez. Yetkili idareler ruhsat verildikten sonra gerçekleştirecekleri denetimlerde, işyerinin mevzuatta öngörülen genel ve özel şartları taşımaya devam edip etmediğini kontrol edebilir.
Dolayısıyla bir işyerinin yalnızca ruhsat aldığı tarihte mevzuata uygun olması yeterli değildir. Bu uygunluğun faaliyet devam ettiği sürece korunması gerekir.
Umuma Açık İstirahat ve Eğlence Yerlerinde Kontrol Ne Zaman Yapılır?
Umuma açık istirahat ve eğlence yerleri bakımından bazı şartların yerine getirilip getirilmediği işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmeden önce yerinde kontrol edilir.
Bu durum, söz konusu işletmelerin kamu düzeni, genel güvenlik ve toplum sağlığıyla daha yakından ilişkili olmalarından kaynaklanmaktadır.
Turizm İşletme Belgeli Tesislerde Durum Nedir?
Turizm işletme belgeli tesislerde, turizm işletme belgesinin düzenlenmesine esas olan hususlar bakımından denetim yetkisi Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir.
Ayrıca turizm mevzuatı kapsamında kalan bazı yatırımlar bakımından, gerekli çevresel değerlendirme kararlarının bulunması hâlinde işyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesine ilişkin özel ve daha hızlı usuller uygulanabilmektedir.
Bu nedenle turizm tesislerinde genel ruhsat mevzuatının yanında turizm mevzuatının özel hükümlerinin de ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
İş Hanı ve Çarşılarda Her İşyeri Ayrı İtfaiye Raporu Almak Zorunda mıdır?
Birden fazla işyerinin bulunduğu iş hanı, çarşı ve benzeri yapılarda yangına karşı gerekli önlemlerin alındığını gösteren itfaiye raporu bina yönetimi tarafından alınabilir.
Yapıda yangın güvenliğini etkileyen bir değişiklik yapılmadığı sürece, aynı bina içerisindeki her işyerinden ayrıca münferit itfaiye raporu istenmeyebilir.
Ancak belirli bir işyerinde yangın tedbirlerini etkileyebilecek nitelikte yapısal bir değişiklik yapılırsa, değişikliği yapan işyeri bakımından ayrı bir itfaiye raporu aranması gündeme gelebilir.
İşyerini Açmadan Önce Nelere Dikkat Edilmelidir?
Bir işyeri açmayı planlayan kişinin en sık yaptığı hatalardan biri, önce taşınmazı kiralayıp veya satın alıp daha sonra ruhsat şartlarını araştırmasıdır.
Oysa bir taşınmazın dükkân görünümünde olması veya daha önce başka bir işletme tarafından kullanılmış olması, yapılmak istenen yeni faaliyet için mutlaka ruhsat alınabileceği anlamına gelmez.
Bu nedenle işyeri için ciddi bir yatırım yapılmadan önce özellikle;
tapudaki kullanım niteliğinin, yönetim planının, imar ve yapı kullanma durumunun, yapılacak faaliyetin o adreste mümkün olup olmadığının, yangın güvenliği şartlarının, varsa mesafe sınırlamalarının ve faaliyete özgü özel izinlerin araştırılması önemlidir.
SONUÇ OLARAK İŞYERLERİNDE HANGİ GENEL ŞARTLAR ARANIR?
İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınabilmesi ve işyerinin faaliyetini hukuka uygun şekilde sürdürebilmesi için tek bir şartın yerine getirilmesi yeterli değildir.
İşyerinin faaliyet konusuna göre;
iş sağlığı ve güvenliği, kat mülkiyeti, yapı kullanımı, yangın güvenliği, genel güvenlik ve asayiş, trafik güvenliği, çevrenin korunması, atık yönetimi, erişilebilirlik, mesafe sınırlamaları ve faaliyete özgü diğer teknik şartların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Her işyeri aynı koşullara tabi değildir. Bir bürodan beklenen şartlarla bir restoran, bar, fırın, imalathane, akaryakıt istasyonu veya eğlence yerinden beklenen şartlar birbirinden farklı olabilir.
Bu nedenle işyeri açma sürecinde en önemli adım, öncelikle yapılacak faaliyetin doğru şekilde belirlenmesi ve seçilen taşınmazın bu faaliyet için ruhsatlandırılmaya uygun olup olmadığının araştırılmasıdır.
Ruhsat alındıktan sonra da işyerinin mevzuata uygunluğunun devam ettirilmesi gerekir. Çünkü ruhsat, işyerine mevzuattan bağımsız ve sınırsız bir faaliyet hakkı vermez; işletmenin ruhsatta belirtilen faaliyet konusu ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde çalışmasını sağlar.